Cronbach alfa nedir, kaç olmalı?

Cronbach alfa, bir ölçekteki maddelerin birbiriyle ne kadar tutarlı olduğunu 0 ile 1 arasında bir sayıyla özetleyen iç tutarlılık katsayısıdır. Tez raporlarında "güvenilirlik" denince ilk bakılan değer budur.

Bu yazıda alfanın ne söylediğini, ne söylemediğini, kaç olması gerektiğini ve düşük çıktığında ne yapılacağını anlatıyoruz.

Alfa tam olarak neyi ölçer?

Alfa, ölçekteki maddelerin aynı yönde hareket edip etmediğini gösterir. Bir iş doyumu ölçeğinde işini seven kişi maddelerin çoğuna yüksek puan veriyorsa maddeler tutarlıdır; puanlar birbirinden bağımsız dağılıyorsa değildir.

Teknik olarak alfa, maddeler arası ortalama korelasyona ve madde sayısına bağlıdır. İkisi de arttıkça alfa yükselir. Bu ayrıntı, aşağıda değineceğimiz "uzun ölçek yanılsaması"nın kaynağıdır.

Alfanın söylemediği iki şey var ve ikisi de sık karıştırılıyor:

• Alfa geçerlilik kanıtı değildir. Ölçeğin gerçekten iş doyumunu ölçtüğünü göstermez, yalnızca maddelerin bir şeyi tutarlı ölçtüğünü gösterir. Tamamen alakasız ama birbirine benzeyen maddelerden oluşan bir ölçek de yüksek alfa verir. Geçerlilik ayrı bir konu; geçerlilik ve güvenilirlik yazımızda ayrıntılı anlattık.
• Alfa tek boyutluluk kanıtı değildir. İki farklı boyutu olan bir ölçek de yüksek alfa verebilir. Boyut yapısı için faktör analizi gerekir.

Kaç olmalı?

Kaynaklar arasında küçük farklar var, ama yaygın olarak kabul gören aralıklar şöyle:

• .90 ve üzeri — çok yüksek. İyi görünse de dikkat gerektirir; aşırı yüksek alfa çoğu zaman maddelerin birbirinin tekrarı olduğunu gösterir.
• .80 – .90 — iyi. Yayımlanmış ölçeklerin çoğu bu aralıktadır.
• .70 – .80 — kabul edilebilir. Tezlerde en sık görülen aralık.
• .60 – .70 — sınırda. Keşfedici çalışmalarda ve az maddeli alt boyutlarda gerekçelendirilerek kullanılabilir.
• .60 altı — düşük. Ölçek bu hâliyle raporlanmamalı.

.70 eşiği genellikle Nunnally'ye dayandırılır. Ancak bunun mutlak bir kural olmadığını, alt boyutlarda ve az maddeli ölçeklerde daha esnek davranılabileceğini belirtmek gerekir. Danışmanınızın ve alan yazının beklentisi belirleyicidir: bazı alanlarda .60 rahatlıkla kabul görürken, ölçek geliştirme çalışmalarında .80 altı zayıf sayılır.

Alfa madde sayısına duyarlıdır. 25 maddelik zayıf bir ölçek yalnızca uzun olduğu için .85 verebilirken, 3 maddelik güçlü bir alt boyut .65'te kalabilir. Az maddeli boyutları yalnızca alfaya bakarak elemeyin.

Alfa düşük çıktı, ne yapmalıyım?

Sırayla şunlara bakın:

1. Ters maddeleri kodladınız mı? En sık hata budur. "İşimden hiç memnun değilim" gibi olumsuz maddeler ters kodlanmazsa alfa çöker, hatta negatif çıkar. Negatif alfa gördüyseniz sebep neredeyse kesinlikle budur.
2. Madde-toplam korelasyonlarına bakın. SPSS çıktısında Corrected Item-Total Correlation sütunu. .30'un altındaki maddeler ölçeğin geneliyle uyuşmuyor demektir; .20'nin altındakiler ciddi sorunludur.
3. "Madde silinirse alfa" sütununu okuyun. Bir maddeyi çıkarınca alfa belirgin biçimde yükseliyorsa o madde sorunlu olabilir. Ancak madde silmeyi istatistiğe değil kurama dayandırın: silinen madde ölçtüğünüz kavramın bir parçasıysa alfa uğruna atmayın, kapsam geçerliliğini zedelersiniz.
4. Ölçek uyarlaması mı yaptınız? Çeviri sırasında anlam kayması olmuş olabilir. Uyarlanan ölçeklerde orijinalinden düşük alfa görmek olağandır. Uyarlanan ölçeklerde yapının doğrulanması için doğrulayıcı faktör analizi yazımıza bakın.
5. Örneklem yeterli ve çeşitli mi? Küçük ve türdeş örneklemlerde varyans daraldığı için alfa düşer. Yalnızca çok memnun çalışanlardan veri topladıysanız doyum ölçeğiniz ayrım yapamaz.
6. Katılımcılar özensiz mi doldurdu? Düz-çizgi yanıtlar ve çok hızlı doldurmalar alfayı hem yükseltebilir hem düşürebilir. Analiz öncesi veri temizliği yapın.

McDonald omega alternatifi

Son yıllarda alfa yerine ya da alfayla birlikte McDonald omega raporlamak yaygınlaştı. Alfanın dayandığı "bütün maddeler kavramı eşit güçte ölçer" (tau-eşdeğerlik) varsayımı gerçek verilerde nadiren sağlandığı için omega çoğu durumda daha isabetli bir tahmin verir.

jamovi ve JASP omega değerini tek tıkla verir; SPSS'te ek makro veya eklenti gerekir. Danışmanınız özellikle alfa istiyorsa alfayı raporlayın ve omegayı yanına ekleyin — fazladan bilgi kimseyi rahatsız etmez, aksine ölçme bölümünüzü güçlendirir.

Diğer güvenilirlik türleri

Alfa yalnızca iç tutarlılık güvenilirliğidir. Çalışmanıza göre şunlar da gerekebilir:

• Test-tekrar test güvenilirliği: Aynı gruba iki-üç hafta arayla uygulayıp korelasyona bakılır. Zaman içinde değişmemesi beklenen özelliklerde (kişilik gibi) anlamlıdır.
• Paralel form güvenilirliği: Aynı kavramı ölçen iki ayrı formun tutarlılığı.
• Değerlendiriciler arası güvenilirlik: Gözlem veya içerik analizinde iki kodlayıcının uyumu; Cohen kappa ya da sınıf içi korelasyon katsayısı ile ölçülür.

Nasıl raporlanır?

Yöntem bölümünde şu biçim yeterlidir:

Ölçeğin bu çalışmadaki iç tutarlılık katsayısı Cronbach α = .87 olarak hesaplanmıştır. Alt boyutlar için α değerleri .78 ile .91 arasında değişmektedir.

Alt boyutu olan ölçeklerde hem genel hem her alt boyut için ayrı ayrı verin. Ölçeğin orijinal çalışmasındaki alfa değerini de yazarsanız karşılaştırma imkânı sunmuş olursunuz. Alfa değerini üç ondalık değil iki ondalık ve baştaki sıfır olmadan yazmak APA biçimidir: .87, 0.87 değil.

Alfayla birlikte neyi raporlamalı?

Tek bir alfa sayısı, ölçme bölümünüzü kurmak için yeterli değildir. Yanına şunları koyduğunuzda ölçme kısmınız belirgin biçimde güçlenir:

• Madde sayısı. Alfa madde sayısına bağlı olduğu için okuyucunun bunu bilmesi gerekir.
• Alt boyut alfaları. Genel alfa yüksek olsa bile bir alt boyut .60'ta kalıyorsa bunu saklamak yerine yazın ve tartışın.
• Madde-toplam korelasyon aralığı. "Düzeltilmiş madde-toplam korelasyonları .34 ile .71 arasında değişmektedir" cümlesi, tek bir alfadan çok daha bilgilendiricidir.
• Orijinal çalışmadaki alfa. Karşılaştırma imkânı sunar; sizinki belirgin biçimde düşükse bunu açıklamanız beklenir.
• Ortalama ve standart sapma. Varyansın daraldığı örneklemlerde alfanın neden düştüğünü okuyucu buradan görür.

Ölçek uyarlaması yapıyorsanız bu bilgilerin tamamı zaten istenir; kullandığınız bir ölçekte de vermeniz jürinin sorabileceği soruların çoğunu baştan yanıtlar.

Sık sorulan sorular

Cronbach alfa negatif çıkabilir mi? Evet, ancak bu neredeyse her zaman bir hatanın işaretidir. En yaygın nedeni ters maddelerin kodlanmamış olmasıdır. Kodlamayı düzeltip tekrar hesaplayın.

Alfa 1'e çok yakın çıktı, iyi mi? Genellikle değil. .95 üzeri değerler maddelerin birbirini tekrar ettiğine işaret eder. Ölçeği kısaltmayı düşünebilirsiniz; kısa ölçek katılımcıyı da yormaz.

Güvenilirlik için kaç kişi gerekir? Kesin bir alt sınır yok, ancak 30'un altındaki örneklemlerde alfa çok oynak olur. Ölçek geliştirme çalışmalarında madde sayısının 5-10 katı kadar katılımcı önerilir. Kaç kişiye ulaşmanız gerektiğini örneklem hesaplayıcımızla hesaplayabilirsiniz.

Tek maddelik ölçekte alfa hesaplanır mı? Hayır. Alfa maddeler arası ilişkiye dayanır; tek madde için tanımsızdır. Tek maddelik göstergelerde test-tekrar test güvenilirliği kullanılır.

---

Güvenilirlik ve faktör analizlerini sizin adınıza yapmamızı isterseniz veri analizi hizmetimize göz atabilirsiniz. Veriniz hangi programda olursa olsun çalışıyoruz.