SPSS analizi yaptırmadan önce hazırlamanız gereken 8 şey

SPSS analizi yaptırmadan önce yapılacak hazırlık, analizi yapacak kişinin çalışmanızı tahmin etmek zorunda kalmadan doğru testleri doğru değişkenlere uygulayabilmesi için gereken bilgileri bir araya getirmektir.

Analizi bir uzmana bırakmak işi sizden tamamen almaz. Eksik bilgiyle başlayan analiz, danışmanınızdan dönüp düzeltme turlarına girer; bu da hem zaman hem de para kaybıdır. Aşağıdaki sekiz maddeyi hazırlayarak analizin ilk seferde doğru yapılmasını sağlayabilir, çoğu zaman da daha uygun bir teklif alabilirsiniz.

1. Hipotezler ya da araştırma soruları

Her hipotezi ayrı bir madde olarak yazın ve hangi değişkenler arasında hangi ilişkiyi beklediğinizi belirtin:

• H1: İş doyumu ile örgütsel bağlılık arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki vardır.
• H2: İş doyumu puanları cinsiyete göre anlamlı farklılık göstermektedir.

"Değişkenler arasındaki ilişkiler incelenecektir" gibi genel ifadeler yerine net hipotezler, analiz planını belirsizlikten kurtarır. Hipotez yazımı için araştırma sorusu ve hipotez rehberimize bakabilirsiniz.

2. Veri dosyası

Verinizi analizi yapacak kişiye ham hâliyle gönderin; Google Forms'tan indirilen Excel ya da CSV dosyası yeterlidir. Kendi yaptığınız düzenlemeleri ayrı bir dosyada tutun ki ham veriye her zaman dönülebilsin.

Dosyada kişisel veri (ad, telefon, e-posta) varsa göndermeden önce silin. Analiz için bunlara ihtiyaç yoktur ve paylaşmamak hem katılımcılarınızı hem de sizi korur.

3. Ölçek bilgileri

Kullandığınız her ölçek için şunları hazırlayın:

• Ölçeğin adı ve kaynağı (Türkçe uyarlamayı yapan çalışma dâhil)
• Hangi maddenin hangi alt boyuta ait olduğu
• Ters kodlanacak maddeler
• Puanlama yöntemi: toplam puan mı, ortalama mı?

Bu bilgiler genelde ölçeğin uyarlama makalesinde bulunur. Eksik olursa analizi yapan kişi makaleyi bulup okumak zorunda kalır ve bu, süreye eklenir.

4. Değişken listesi ve kodlama planı

Demografik değişkenlerin nasıl kodlanacağını belirleyin. Örneğin eğitim düzeyinde "Lise = 1, Lisans = 2, Yüksek lisans = 3" gibi. Küçük kalan kategorilerin birleştirilip birleştirilmeyeceğine de önceden karar verin: 300 kişilik örneklemde 6 kişilik bir "Doktora" grubu, karşılaştırmalarda sorun çıkarır.

5. Analiz planı (varsa)

Hangi testi kullanacağınızı biliyorsanız yazın. Bilmiyorsanız sorun değil; ama danışmanınızın özellikle istediği bir analiz varsa (örneğin "aracılık için PROCESS kullanılsın" ya da "DFA yapılsın") bunu mutlaka belirtin. Testler hakkında genel bir fikir edinmek için test seçim kılavuzumuza göz atabilirsiniz.

6. Enstitü yazım kuralları

Tablolar enstitünüzün yazım kılavuzuna uygun biçimde mi hazırlanmalı? Bazı enstitüler APA 7'yi olduğu gibi kullanır, bazıları kendi kurallarını koyar. Kılavuzu ya da örnek bir tezi göndermek, tabloların sonradan yeniden biçimlendirilmesini önler. APA 7 tablo ve şekil düzeni yazımızda genel kuralları bulabilirsiniz.

7. Teslim biçimi

Ne istediğinizi netleştirin:

• Yalnızca SPSS çıktısı mı?
• APA formatında tablolar mı?
• Tablolar ve yorum paragrafları mı?
• Tezinize doğrudan girecek bulgular bölümü mü?

Bu seçim hem süreyi hem de fiyatı belirler. Fiyatı etkileyen diğer etkenleri SPSS analizi ücreti yazımızda topladık.

8. Takvim

Danışman teslim tarihinizi, varsa savunma tarihinizi ve düzeltme için kendinize ayırmak istediğiniz süreyi belirtin. Analiz sonuçlarını okuyup anlamak, danışmanınızla tartışmak ve gerekirse ek analiz istemek için en az birkaç günlük pay bırakın. Son gece teslim edilen analiz, savunmada soruları yanıtlayabilmeniz için yeterli zamanı bırakmaz.

Örnek bir teklif talebi

Yukarıdaki maddeleri bir araya getiren kısa bir talep şöyle görünebilir:

"Yüksek lisans tezim için analiz desteği arıyorum. Çalışmada iş doyumu, örgütsel bağlılık ve işten ayrılma niyeti ölçekleri kullanıldı; 312 katılımcının verisi Google Forms'tan indirildi. Dört hipotezim var: (1) iş doyumu ile örgütsel bağlılık arasında pozitif ilişki, (2) iş doyumunun işten ayrılma niyetini negatif yordaması, (3) örgütsel bağlılığın bu ilişkide aracı rolü, (4) iş doyumunun cinsiyete göre farklılaşması. Ölçeklerin uyarlama makalelerini ve enstitü yazım kılavuzunu ekliyorum. Tablolar ve yorumlarıyla birlikte teslim, danışman teslimim 20 gün sonra."

Bu kadar net bir talep, hem doğru analiz planı kurulmasını hem de gerçekçi bir fiyat ve süre verilmesini sağlar.

Teslim aldıktan sonra kontrol listesi

Analiz elinize geçtiğinde danışmanınıza göndermeden önce şunları kontrol edin:

• Her hipotez için bir test ve bir sonuç var mı?
• Örneklem sayısı tablolarda tutarlı mı? Eleme yapıldıysa gerekçesi yazılmış mı?
• Varsayım kontrollerinin sonuçları raporlanmış mı?
• Tablolar enstitünüzün biçimine uygun mu?
• Yorumlar hipotezlerinizin diliyle uyumlu mu? "Desteklendi" ya da "desteklenmedi" ifadeleri doğru yerde mi?
• Anlamadığınız bir test ya da ifade kaldı mı?

Son madde en önemlisidir. Anlamadığınız bir tabloyu tezinize koymayın; önce sorun, öğrenin, sonra koyun.

Analizi anlamak sizin sorumluluğunuz

Analizi kim yaparsa yapsın, savunmada soruları siz yanıtlayacaksınız. Teslim aldığınız her tabloyu okuyun, her testin neden seçildiğini ve sonucun ne anlama geldiğini anladığınızdan emin olun. Anlamadığınız noktaları analizi yapan kişiye sorun. Tez savunmasında en çok sorulan sorular yazımız hazırlanmanıza yardımcı olur.

Sık yapılan hazırlık hataları

• Yalnızca düzenlenmiş dosyayı göndermek: Kendi yaptığınız bir hatayı fark etmenin tek yolu ham veriye dönebilmektir.
• Ölçek puanlarını kendiniz hesaplayıp maddeleri silmek: Güvenilirlik ve faktör analizi için madde düzeyinde veri gerekir.
• Hipotezlerle anket arasındaki uyumsuzluğu fark etmemek: Hipotezde geçen bir değişken ankette yoksa, bu analiz aşamasında değil tasarım aşamasında çözülmeliydi. Analiz öncesinde hipotezlerinizi anket sorularıyla tek tek eşleştirin.

Hazır olduğunuzda

Bu sekiz maddeyi hazırladıysanız veri analizi sayfamızdaki formdan dosyalarınızı yükleyerek ücretsiz teklif isteyebilirsiniz. Kapsamı inceleyip net bir tutar ve süre bildiriyoruz; teklif sizi bağlamaz.

Sık sorulan sorular

Verimi temizlemeden göndermem sorun olur mu? Olmaz, ama temizleme de işin bir parçası olur ve süreye eklenir. Ham veriyi göndermek, kendi yaptığınız düzenlemelerde bir hata varsa yakalanmasını da sağlar.

Kişisel verileri silmem gerekir mi? Evet. Ad, telefon ve e-posta gibi bilgiler analiz için gerekmez. Göndermeden önce silmek katılımcılarınızın gizliliğini korur.

Hangi testi kullanacağımı bilmiyorum, yine de teklif alabilir miyim? Evet. Hipotezlerinizi ve değişkenlerinizi gönderirseniz analiz planı da hizmetin parçası olarak hazırlanabilir.

Ölçeğimin alt boyutlarını bilmiyorum, ne yapmalıyım? Ölçeğin Türkçe uyarlamasını yapan makaleyi bulun; alt boyutlar ve ters maddeler genelde orada yazılıdır. Makaleyi teklif isterken eklemeniz yeterlidir.

Analiz ne kadar sürer? Kapsama bağlıdır. Temel analizler daha kısa, faktör analizi ve yapısal eşitlik modeli gibi ileri analizler daha uzun sürer. Teklifte süre de net olarak belirtilir.

Google Forms verisini SPSS'e kendim aktarabilir miyim? Evet. Yanıtları E-Tablolar'a aktarıp CSV olarak indirebilir, SPSS'te açabilirsiniz. Metin yanıtların sayıya çevrilmesi için SPSS veri girişi ve temizleme yazımızdaki adımları izleyin.

Danışmanımın onayını almadan analize başlatmalı mıyım? Hayır. Hipotezler ve analiz planı danışmanınızın onayından geçmeden yapılan analiz, büyük ihtimalle baştan yapılır. Planı önce danışmanınızla netleştirip sonra teklif istemek hem zaman hem de para kazandırır.